Kort nieuws

Korte nieuwtjes, opinies, columns,... het lichtere werk

© rr

16/11/2015

Europese Unie doet een beroep op deze opvallende verschijning

De Europese Commissie kan vanaf januari rekenen op een nieuwe hulplijn voor de wetenschappelijke onderbouwing van haar beleid. Zonder Belgen, maar met een wetenschappelijke rockster.

Het Scientific Advice Mechanism (SAM), samengesteld uit zeven topwetenschappers, zal Jean-Claude Juncker bijstaan met onafhankelijk en evidence-based advies. Het zevenkoppige – Belgenloze – expertpanel moet bovendien de perceptie van subjectiviteit wegnemen die voormalig chief scientific advisor Anne Glover de kop kostte.

Sofie Vanthournout, werkzaam op de Brusselse afdeling van EASAC, de overkoepelende vereniging van de Nationale Academiën voor Wetenschappen in de EU, legt uit wat precies de taak is van die ‘zeven wijzen’ – wetende dat de Commissie reeds over talloze adviesorganen beschikt.

‘Ondanks de bestaande organen hebben we de afgelopen jaren gezien dat het toch nog serieus kan mislopen. Neem de heisa rond hormoonverstoorders (stoffen die onder meer in plastic verpakkingen zitten en die begin oktober nog het onderwerp waren van een aflevering van Panorama). Het speciale expertpanel dat de Commissie hiervoor had aangesteld, concludeerde dat de stoffen ronduit toxisch waren. Dat wordt echter al jarenlang tegengesproken door bevoegde instanties zoals de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA). Nochtans baseerde zowel het expertpanel als EFSA zich op dezelfde studies.’

Wat liep er dan mis?
‘Het expertpanel bleek volkomen gebiased (wetenschappelijke term voor “vooringenomen”). In het team van Anne Glover (Junckers voormalige persoonlijke wetenschapsadviseur bij wie Vanthournout nog stage heeft gelopen, red.) gingen meteen de alarmbellen af en werd een onderzoek naar procedurefouten ingesteld. Glover vervulde haar functie van waakhond over de wetenschappelijke gang van zaken met verve, maar het feit dat ze een officieel mandaat had dat haar in staat stelde helemaal aan het eind van het adviesproces toch nog roet in het eten te gooien, riep een zweem van subjectiviteit op. Bij een zevenkoppig panel zou dat probleem van de baan moeten zijn.’ ‘Ik verwacht ook dat dit nieuwe panel vaker proactief advies zal geven, vooral als het gaat over kwesties op de lange termijn of over onderwerpen waarbij de Commissie nog niet helemaal de weg naar het wetenschappelijk bewijs heeft gevonden. Belangrijk is ook dat de experts niet worden bezoldigd. Ze krijgen enkel reis- en vergaderkosten vergoed.’

Juncker ontsloeg zijn persoonlijke adviseur dus om haar één jaar later te vervangen door een zevenkoppige groep?
‘Je moet het zien als een vorm van Wiedergutmachung. Toen de streep door de functie van chief scientific advisor werd gehaald besliste de Commissie tegelijkertijd een deel van het budget van Horizon 2020, dat wetenschappelijk onderzoek ondersteunt, over te hevelen naar een nieuw Europees investeringsfonds. De wetenschappelijke wereld stond toen op z’n achterste poten. (lacht) En ons kennende moet er veel gebeuren vooraleer wij onze tanden laten zien.’

Wat opvalt: de grote landen hebben elk hun vertegenwoordiger in het panel, alsook Portugal, het thuisland van Carlos Moedas, de Europees Commissaris voor Wetenschap.
‘Dat had ik wel verwacht. Van de kleine landen heeft alleen Denemarken een plaatsje weten te veroveren. Ons land is politiek niet belangrijk genoeg. Jammer, want met professor Willy Verstraete (milieutechnologie, Universiteit Gent) en prof. Bart De Moor (ingenieurswetenschappen, KU Leuven) hebben we twee uitstekende kandidaten voorgedragen.’

Toch kun je niet zeggen dat deze groep kleur mist…
‘Dat is waar. Ik ben blij dat het bijvoorbeeld geen clubje is geworden van zeven bejaarde Nobelprijswinnaars – die mogen dan geniaal zijn in hun vakgebied, het wil nog niet zeggen dat ze ook kaas hebben gegeten van beleidsadvies. Het is ook een vrij jonge groep, met drie vrouwen en vier mannen. En natuurlijk is er Cédric Villani.’

Cédric wie?
‘Villani is het lopende uithangbord voor de wiskunde en de wetenschap in het algemeen. In Frankrijk is deze winnaar van de Fieldsmedaille (de officieuze Nobelprijs voor wiskundigen, red.) zeer populair. Villani wordt weleens de rockster van de wiskunde genoemd – het absolute tegendeel dus van de suffe professor. Zijn présence is inmiddels berucht: hij kleedt zich als een 19de-eeuwse bohemien en gaat de deur niet uit zonder een gouden of zilveren spin op zijn revers.’

Dit zijn de zeven wijzen van Juncker:
Janusz Bujnicki (m, moleculaire biologie, Polen)
Pearl Dykstra (v, sociologie, Nederland)
Elvira Fortunado (v, materialenleer, Portugal)
Rolf-Dieter Heuer (m, directeur van het deeltjeslab CERN, Duitsland)
Julia Slingo (v, klimaatwetenschap, VK)
Henrik Wegener (m, voedingsleer, Denemarken)
Cédric Villani (m, wiskunde, Frankrijk)